Thứ năm, 13 Tháng 8 2020

Tết Đoan ngọ

2015-06-19 14:46:00

“Tháng tư đong đậu nấu chè/ Ăn Tết Đoan ngọ trở về tháng năm” (ca dao). Vâng! Chỉ còn một ngày nữa, chúng ta sẽ bắt đầu ăn mừng Tết nửa năm (mùng 5-5 âm lịch). Dù không rộn ràng, náo nhiệt như ngày Tết cổ truyền nhưng Tết Đoan ngọ vẫn được lưu truyền và có một vị trí nhất định trong lòng người dân đất Việt.

Bánh ú tro “hút” hàng mùng 5-5

“Tích” xưa kể lại

Có thể nói, đây là một trong những ngày Tết quan trọng trong tín ngưỡng dân gian. Song, để tỏ tường nguồn gốc về Tết Đoan ngọ, có lẽ chỉ có những người cao niên mới nắm rõ. “Tôi cũng chỉ được nghe ông bà kể lại thôi. Thời xưa, khi nông dân ăn mừng vì trúng mùa thì rất nhiều sâu bọ kéo đến phá hoại. Giữa lúc bà con không biết làm gì thì có một ông lão xuất hiện. Theo lời ông, mỗi nhà hãy lập bàn cúng bánh ú tro, trái cây và vận động thể lực. Không ngờ sâu bọ hết thật! Trước khi đi, ông lão còn dặn, mỗi năm cứ đến ngày này phải làm như vậy- đó là ngày mùng 5-5. Tôi không rõ thực hư thế nào nhưng thấy ông bà mình cúng sao thì giờ tôi làm vậy cho phải phép” – bà Nguyễn Ánh Nguyệt (sinh năm 1968, ngụ phường Bình Khánh, TP. Long Xuyên) chia sẻ.

Theo bà Nguyệt, để giữ phong tục của gia đình, cứ đến mùng 5-5, bà sẽ bắt những con côn trùng (kiến, sâu, gián…) quanh nhà đem lên chảo nóng chiên. Kèm theo đó là những lời khấn tốt đẹp sẽ đến với gia đình, xóm làng. Bởi vậy, Tết Đoan ngọ còn được gọi với cái tên là ngày diệt sâu bọ.

Thế nhưng, khi chúng tôi hỏi anh Duy Hòa (quê ở xã Khánh Hòa, Châu Phú) thì lại biết thêm một truyền thuyết khác về ngày Tết Đoan ngọ. Anh Hòa nhớ lại:“Gia đình tôi là người gốc Hoa nên ngày bé, tôi được ông bà kể rất nhiều về nguồn gốc của ngày Tết nửa năm. Cuối thời Chiến Quốc, một vị đại thần nước Sở tên Khuất Nguyên vì bất mãn với triều đình ô trọc nên đã gieo mình xuống sông Mịch La tự vẫn (mùng 5-5). Sau này, khi vua khác kế vị đã truy hiệu để mọi người tưởng nhớ công lao của ông. Cũng từ lúc hiểu chuyện, tôi lại được ba mẹ dẫn ra cồn gần nhà tắm vào đúng 12 giờ trưa mùng 5-5. Họ nói, làm vậy để tưởng nhớ đại thần xưa, cũng là để rửa sạch những dơ bẩn trong người và đón lấy may mắn!”. Tuy nhiên, từ ngày đi lập nghiệp nơi xa, anh Hòa không còn giữ tục tắm sông ấy nữa. Song, nghi lễ về Tết Đoan ngọ vẫn mãi hằn sâu vào tâm trí anh. Và, dù truyền thuyết nào thì Tết nửa năm sẽ luôn là nét đẹp văn hóa vô cùng thiêng liêng trong mỗi chúng ta.

 Hậu thế lưu truyền

Năm nào cũng vậy, cách mùng 5-5 một tuần, các khu chợ lại nhộn nhịp hẳn lên, nhất là khu vực bán hoa, trái cây. Sẽ thật là thiếu sót khi nhắc đến Tết Đoan ngọ, mà không nói về bánh ú lá tre – loại bánh luôn hiện diện trên các mâm cúng ông bà. Kế thừa nghề gói bánh ú từ bà mình, chị Bé Hai (38 tuổi, ngụ phường Mỹ Hòa, TP. Long Xuyên) đã gắn bó với nó từ thời con gái. Chị cho biết:“Ngày thường, tôi vẫn gói bánh ú tro (bánh ú lá tre) để bán. Tuy nhiên, số lượng bán tăng hơn nhiều khi Tết nửa năm đến. Hơn một tuần nay, mọi người đến đặt hàng rất đông. Có người đặt mua đến 700 cái bánh. Tất nhiên, giá bán vẫn không thay đổi dù là ngày Tết, 20.000 đồng/chục bánh. Ngoài việc để cúng, loại bánh này có vị thanh mát. Nguyên liệu bánh chỉ là đậu xanh và nếp ngâm nước tro nên hợp khẩu vị nhiều người”.

Cũng tất bật chuẩn bị ăn Tết nửa năm, cô Huỳnh Ngọc Lan (60 tuổi, ngụ phường Châu Phú B, TP. Châu Đốc) đon đả:“Sớm thì mùng 4, chậm hơn thì sáng mùng 5, tôi được con chở đi chợ Châu Đốc mua đồ về cúng. Ngày này, hoa, trái cây có nhỉnh giá hơn một chút cũng chẳng sao vì ăn Tết mà. Đồ cúng bàn thờ tổ tiên cũng không câu nệ lắm! Ai có gì thì cúng nấy. Nhà nào đơn giản thì chưng vài ba quả trái cây, rồi ăn bữa cơm đạm bạc với người thân. Dư giả hơn thì làm gà, vịt cúng ông bà. Tôi không biết tục ăn mùng 5-5 có tự bao giờ nhưng thấy ông bà làm thì mình lưu giữ lại thôi!”. Còn ông Trương Văn Lây (ngụ xã Khánh Hòa, Châu Phú) vẫn thích làm bánh xèo mỗi khi Tết Đoan ngọ về.

“Xóm tôi, bất kể nhà nào cũng đều giữ tục cúng mùng 5-5 cả! Khác chăng là, ngày xưa mọi người nô nức mua sắm quần áo mới để mặc, còn giờ thì không. Nhà tôi, trước khi quyết định nấu cúng món gì đều bàn bạc kỹ lưỡng với nhau để đẹp lòng tổ tiên” – ông Lây chia sẻ. Thường, mâm cơm cúng mùng 5 được mọi người dọn lên vào giờ trưa. Sau khi người có vai vế lớn nhất cúng lạy mới tới con cháu. “Tôi chỉ biết cầu xin ông bà phù hộ gia đình mạnh khỏe, con cháu ngoan hiền là đủ rồi! Sau nghi thức cúng, mọi người sẽ cùng ngồi lại thưởng thức bữa cơm gia đình ấm áp, yêu thương!” – ông Lây nói thêm.

Qua thăng trầm cuộc sống, Tết Đoan ngọ ngày nay có đôi chút khác xưa. Song, niềm mong ước, những ý nghĩa tốt đẹp mà nó mang lại vẫn là những giá trị không gì thay thế được.

Bài, ảnh:PHƯƠNG LAN
nguồn tintucmientay.com.vn